Δωρεά ωαρίων και σπέρματος

Η δωρεά ωαρίων αποτελεί μέθοδο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Είναι ιδιαίτερα γνωστή στις μέρες μας, κυρίως σε Ευρώπη και Αμερική καθώς χιλιάδες παιδιά γεννιούνται κάθε χρόνο από τη συγκεκριμένη μέθοδο.

Η δωρεά ωαρίων αποτελεί μια διαδικασία κατά την οποία μια γυναίκα δωρίζει έναν αριθμό ωαρίων της σε μια άλλη γυναίκα, έτσι ώστε να την βοηθήσει να μείνει έγκυος. Αυτή η διαδικασία αφορά κυρίως υπογόνιμα ζευγάρια και μπορεί να προκύψει από διάφορους ιατρικούς λόγους όπως προβλήματα υγείας, πρόωρη εμμηνόπαυση, γενετικά ή παθολογικά προβλήματα της μήτρας και του αναπαραγωγικού συστήματος.

Ο κύριος λόγος, που μία γυναίκα μπορεί να οδηγηθεί προς την δωρεά ωαρίων, είναι η εξάντληση των ωαρίων στις ωοθήκες, που είτε υπολειτουργούν (βρίσκονται σε προ-εμμηνοπαυσιακή κατάσταση) είτε έχει σταματήσει εντελώς η λειτουργία τους (εμμηνόπαυση). Στην τελευταία περίπτωση, η γυναίκα παρουσιάζει πολύ υψηλές τιμές FSH, η περίοδος της έχει σταματήσει ή παρουσιάζει σοβαρές διαταραχές και η δωρεά ωαρίων αποτελεί μονόδρομο για την επίτευξη εγκυμοσύνης.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους μια γυναίκα μπορεί να πάρει μια τόσο μεγάλη απόφαση και να δωρίσει τα ωάριά της. Στην ελληνική κοινωνία, οι γυναίκες αποφασίζουν να προβούν σε μία τέτοια πράξη είτε λόγω του οικονομικού οφέλους, είτε για συναισθηματικούς λόγους, καθώς επιθυμούν να βοηθήσουν ζευγάρια, τα οποία αντιμετωπίζουν πρόβλημα γονιμότητας. Βάση νόμου, η δότρια είναι εντελώς ανώνυμη και απαγορεύεται η δωρεά σε γνωστά ή συγγενικά πρόσωπα.

Από την άλλη πλευρά, η απόφαση μιας γυναίκας να λάβει «ξένα» ωάρια είναι σαφώς πολύ δύσκολη. Αφενός, η λήπτρια σκέφτεται ότι το παιδί δε θα είναι γενετικά δικό της και αφετέρου ανησυχεί για την προέλευση των ωαρίων των οποίων θα λάβει, καθώς το DNA αλλά και το ιατρικό ιστορικό της δότριας θα της είναι άγνωστα (π.χ. είναι υγιής, είναι μορφωμένη, είναι χρήστης ουσιών, είναι ομογενής;). Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως όλες οι δότριες περνάνε από σειρά εξετάσεων για να διαπιστωθεί ότι είναι υγιείς και κατάλληλες να δωρίσουν, και φυσικά το ζευγάρι ενημερώνεται για τα χαρακτηριστικά των υποψήφιων δοτριών και βάσει των κριτηρίων αυτών, καλούνται να επιλέξουν την γυναίκα εκείνη, η οποία θα τους κάνει το μεγαλύτερο δώρο!

Η δωρεά ωαρίων επιτρέπεται στην χώρα μας, σύμφωνα με τον νόμο 3305/2005 που ρυθμίζει την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Ωστόσο, η νομοθεσία για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή διαφέρει από χώρα σε χώρα. Ένα από τα πιο σύγχρονα φαινόμενα στην Ευρώπη σήμερα, το οποίο συνδέεται όχι μόνο με την δωρεά ωαρίων αλλά την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, γενικότερα, είναι αυτό του ιατρικού (αναπαραγωγικού τουρισμού). Τα ζευγάρια, δηλαδή, αναγκάζονται να ταξιδεύουν ανά την Ευρώπη για να υποβληθούν στην μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής που επιθυμούν και που δεν επιτρέπεται από την νομοθεσία της χώρας τους.

Στην Ελλάδα, ωστόσο, το φαινόμενο αυτό είναι πολύ περιορισμένο καθώς η νομοθεσία που διέπει την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή δίνει την δυνατότητα στα ζευγάρια με πρόβλημα γονιμότητας να επιλέξουν την θεραπεία που τους ταιριάζει καλύτερα, χωρίς περιορισμούς και πιο φιλελεύθερα.

Η δωρεά σπέρματος, τώρα, αποτελεί μία πιο απλή μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, και επιλέγεται σε περιπτώσεις όπου ο υποψήφιος πατέρας είτε δεν έχει καθόλου σπέρμα, είτε είναι φορέας κάποιου γενετικού κληρονομικού νοσήματος. Επιπλέον, σε δωρεά σπέρματος μπορεί, ακόμα, και να οδηγηθεί μία γυναίκα, η οποία δεν έχει μόνιμο σύντροφο και επιθυμεί να τεκνοποιήσει. Σε μία τέτοια περίπτωση, το σπέρμα του δότη θα χρησιμοποιηθεί είτε για ενδομήτρια σπερματέγχυση ή, εναλλακτικά, για εξωσωματική γονιμοποίηση.

Οποιοσδήποτε άνδρας, ο οποίος πληρεί τα κριτήρια (καλή κινητικότητα, καλός αριθμός, καλή μορφολογία, σύμφωνα με τα κριτήρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας) μπορεί να γίνει δότης, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται ορισμένες ιατρικές προϋποθέσεις (να μην πάσχει από λοιμώδη νοσήματα, να μην φέρει σημαντικά ή επικίνδυνα γενετικά (κληρονομικά) νοσήματα, να γνωρίζει και να αποδέχεται το γεγονός ότι θα γεννήσει παιδιά με τα οποία δεν θα έχει γονική σχέση, κ.λπ.) αλλά και έχει ολοκληρώσει μια σειρά απαραίτητων εξετάσεων. Όσον αφορά στην νομοθεσία, τίθεται συνήθως ένα ανώτατο όριο ηλικίας (συχνά περί τα 40 ή 50 έτη), προκειμένου να αποφευχθούν ενδείξεις λιγότερο ποιοτικών σπερματοζωαρίων. Τέλος, είναι σημαντικό να τονίσουμε, πως σε αντίθεση με τη δωρεά ωαρίων, στη δωρεά σπέρματος και σύμφωνα με την νομοθεσία, ο υποψήφιος δότης μπορεί να είναι είτε ανώνυμος ή γνωστός στον παραλήπτη. Οι δωρεές που γίνονται σε γνωστό παραλήπτη ονομάζονται άμεσες.

Το άτομο που σκέφτεται να γίνει δωρητής σπέρματος είναι σημαντικό να γνωρίζει ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος για την υγεία του που να σχετίζεται με τη διαδικασία. Επίσης, η τράπεζα σπέρματος, τις περισσότερες φορές, παρέχει ένα χρηματικό πόσο για κάθε δωρεά που περνάει τη διαδικασία του προληπτικού ελέγχου. Η αμοιβή, βέβαια, είναι τέτοια, ώστε να εξισορροπήσει, κυρίως, τον χρόνο που αφιερώνει ο δωρητής, αλλά σε καμία περίπτωση να μη συνιστά το βασικό κίνητρο της δωρεάς. Οι περισσότερες τράπεζες σπέρματος θέτουν ένα όριο στον αριθμό των παιδιών που μπορούν να γεννηθούν με τη βοήθεια του ίδιου δωρητή. Ωστόσο, τα κριτήρια διαφέρουν από Τράπεζα σε Τράπεζα αλλά και από χώρα σε χώρα.